Het blijft bijzonder: elk Regeerakkoord staat vol met ambities, maar de mensen om de daad bij de woorden te voegen zijn er niet. Lees je straks een nieuw Regeerakkoord, dan staat Nederland een immense verbouwing te wachten. Met enorme woningbouw, nieuwe energienetwerken, forse investeringen in Defensie, verduurzaming van bedrijven, AI-giga-rekencentra, toch weer meer zorg, honderd miljard aan investeringen voor een weer bloeiend bedrijfsleven, enzovoorts, enzovoorts. Maar de tekorten op de arbeidsmarkt gaan niet weg, liet het UWV recent weten.
Sterker, ze verdrievoudigen tot en met 2030, terwijl de mismatches toenemen, rekent McKinsey voor. Mismatches met straks 1 miljoen arbeidsongeschikten, en mensen die de vaardigheden niet hebben voor de banen die verschijnen. De oplossing tot nog toe met de inzet van mensen van buiten Nederland wordt maatschappelijk niet langer geaccepteerd. Met een netto migratie van 100.000 mensen per jaar zijn in de komende 10 jaar aan huisvesting alleen al vier nieuwe steden met een omvang van Almere of Eindhoven nodig voor alleen migranten. De zorg raakt nog meer overbelast. Het onderwijs kan het niet aan. De conclusie van links tot rechts is inmiddels dat onze voorzieningen -publiek en privaat- niet zijn berekend op een dergelijk aanhoudend hoog tempo van migratie.
Laten we eerlijk zijn: we hebben voor deze puzzel van torenhoge ambities, tekorten aan mensen en de wens tot minder migratie nog geen oplossing gezien. Hoe kan het wel?
Een econoom zou zeggen: dan moeten we allereerst veel productiever worden: met minder mensen, meer realiseren. Hét lichtpunt hier is de inzet van Artificiële Intelligentie (AI), en de automatisering die hiermee gepaard gaat. Dat kan effectief zijn, maar dan moet een nieuw kabinet niet alleen maar zijn gericht op stimulering van Research en Development daarnaar bij vooral kennisinstellingen. De meeste mensen werken bij het MKB. Help deze bedrijven dan voortvarend AI te gaan toepassen, in samenwerking met ondernemingsorganisaties.
Toch is dit maar een deel van de oplossing. Nieuwe technologie -ook al is die arbeidsbesparend- leidt ook naar nieuw werk en nieuwe vraag naar arbeid. Wat ook moet gebeuren, is het veel beter gaan benutten van de beroepsbevolking van 15 tot 75 jaar. Zoals een voormalig minister van SZW constateerde: we benutten de vaardigheden en talenten van miljoenen mensen maar deels. Volgens het CBS bedraagt het onbenutte arbeidspotentieel 1,2 miljoen mensen, nog ongerekend bijna 1 miljoen arbeidsongeschikten. Samen zijn dat de hersens en handen van ruim 2 miljoen mensen, 20% meer dan nu actief werkt. Het project “Op naar de 125.000” geeft nu al meer dan 10 jaar bewijs dat mensen die eerder zijn buitengesloten, met enige inspanning goed inzetbaar zijn. De crux is dat elk mens over vaardigheden bezit, je moet ze alleen willen zien. De maand van 1000 voorbeelden is daar elke keer weer een geweldige illustratie van.
Over torenhoge ambities en steeds dezelfde teleurstelling op de arbeidsmarkt Hoe kan het wel?
Bijzonder is dat in het onderwijs docenten nog wel zicht hebben op de vaardigheden van mensen. Zodra we de arbeidsmarkt betreden verliezen we dat zicht. We worden in hokjes ingedeeld in een beroepen-, functies-, opleidingen- en diploma-infrastructuur, waarbij keuzes vroeg in het leven bepalend zijn voor de gehele loopbaan. De “switch-rate” van beroep naar beroep, sector naar sector, werk naar werk op basis van onderliggende aanwezige en (verder) te ontwikkelen skills is in Nederland bedroevend laag. Voor een beroep wordt wel van tijd tot tijd aan bijscholing gedaan, maar een leven lang leren op basis van aanwezige en te ontwikkelen vaardigheden is vooral beleidstaal, geen realiteit. Mismatches en hoge uitval zijn ervan het gevolg. Mensen zijn niet duurzaam inzetbaar op werk dat niet past bij hun échte vaardigheden. Burn-outs en Bore-outs zijn het trieste resultaat en voorportaal voor definitief uitvallen.
Ongetwijfeld zijn er onder politieke partijen weer geweldige ambities voor om-, bij- en nascholing. Maar denken dat dit wordt opgepakt wanneer we de hokjescultuur op de arbeidsmarkt niet doorbreken en hetzelfde blijven doen, wordt de zoveelste “Einstein-teleurstelling”.
We moeten daarom naar een nieuwe arbeidsmarkt met een nieuwe nationale arbeidsmarktinfrastructuur die beroepen up-to-date koppelt aan benodigde vaardigheden (‘skills’). Een Nationale Beroepen-Skills-Infrastructuur (BSI) 1 moet voor werkenden, werkzoekenden, werkgevers, opdrachtgevers, onderwijsinstellingen en opleiders tot keuzes leiden op basis van vaardigheden en de ontwikkeling ervan:
- voor werkenden en werkzoekenden: inzicht in hun skills, skills-gaps en ontwikkelroutes voor nieuw loopbaanperspectief;
- voor werkzoekenden: vanuit hun vaardigheden (elk mens heeft talenten) een beter perspectief om gericht aan de slag te gaan;
- voor werk- en opdrachtgevers: verbreding van het wervingsgebied voor vacatures;
- voor onderwijsinstellingen: zicht op de beroepen-skills-combinaties voor over 5 jaar (we ontwikkelen hiervoor een Beroepen-Skills-Forecast voor 2030)
- voor opleiders: up-to-date inzicht in de skills-gaps in de huidige beroepsbevolking voor hun opleidingen-aanbod.
Deze Nationale Beroepen-Skills-Infrastructuur maakt transparant wat nu verborgen is -de talenten en vaardigheden in Nederland- en zorgt ervoor dat alle partijen op de arbeidsmarkt van die nieuwe transparantie maximaal gebruik gaan maken.
Zo’n nieuwe arbeidsmarkt komt er niet zomaar. Het is een behoorlijke transitie. Daarom zijn in samenwerking tussen bedrijfsleven en UWV ondersteuningsprogramma’s nodig voor het gaan werken met de BSI; voor werkgevers (regionaal en sectoraal), voor werkenden en de 2 miljoen mensen van het onbenutte arbeidspotentieel. Met echt zicht op vaardigheden hoeven er geen mensen meer te zijn met “een afstand tot de arbeidsmarkt”, wordt “van-werk-naar-werk” realiteit en zijn asielmigranten beter dan ooit te integreren. Integratie slaagt nog altijd het beste via werk. Van de oude arbeidsmarkt kan de 75-jarige Stichting van de Arbeid helpen (en een nieuw leven krijgen). Spreek met de verzamelde werkgevers en werknemers daar af dat het recht op een vaardigheden-scan plus ontwikkelmogelijkheden in de cao’s moet worden opgenomen, wil een cao in aanmerking komen voor algemeen verbindend verklaring. En laat het UWV actief aan de slag met het onbenutte arbeidspotentieel.
Om bij het begin van deze column terug te keren: prachtige ambitie maar hebben we wel de mensen voor deze transitie? Het antwoord is nee, maar we hebben ze ook niet nodig! Hier gaat AI ons namelijk helpen! Kijk om je heen: nieuwe initiatieven met ‘data-driven’ arbeidsmatching zijn veelbelovend! Pak dat op en verander de arbeidsmarkt fundamenteel. Juist ook voor al die mensen die nu buitengesloten worden, alleen omdat we niet weten wat ze in hun mars hebben.
*Cees Oudshoorn (Voorzitter Bestuur Nederland Onderneemt Maatschappelijk!).
1 Deze infrastructuur bouwt voort op Competent NL, dat zich richt op de ontwikkeling van een landelijke vaardighedentaal. De voorgestelde koppeling aan de beroepen-praktijk voegt hier een nieuwe dimensie aan toe, die nu niet bestaat. Met inzet van AI kan het systeem dynamisch worden geactualiseerd wanneer beroepen nieuwe vaardigheden vereisen.
De verkiezingen zijn geweest. De onderhandelingen over een nieuw kabinet gaan de komende dagen van start. Eerst zal er een verkenner worden aangewezen, later volgen informateur(s) en formateurs. Om deze politici van voldoende input te voorzien over de toekomst van de inclusieve arbeidsmarkt, vroegen wij stakeholders van alle kanten (ervaringsdeskundigen, werkgevers en arbeidsmarktprofessionals) om tijdens de Maand van de 1000 Voorbeelden hun wensenlijstje voor een nieuw kabinet in te leveren:
wat moet een nieuwe regering vooral wel doen om inclusie op de arbeidsmarkt dichterbij te brengen. En minstens zo belangrijk: wat moeten ze laten…
