Nederland is niet het enige land dat met uitdagingen voor werk door mensen met een beperking te maken heeft. Welke creatieve oplossingen hebben ze in het buitenland gevonden om volwaardig mee te doen op de arbeidsmarkt? Vandaag deel 5 van een onderzoeksreis door verschillende landen: Oostenrijk.

Het Alpenland hanteert een krachtig uitgangspunt: Dat mensen met een beperking op de arbeidsmarkt meedraaien en deelnemen aan het beroepsleven is één, zo niet hét belangrijkste element voor deelname aan de samenleving als geheel. En voor een inclusieve samenleving.

Zij hebben in principe toegang tot alle maatregelen die door het algemene arbeidsmarktbeleid worden geboden; en ook tot de bijbehorende ondersteuning. Is er speciale ondersteuning nodig dan kunnen werkgevers als onderdeel van het bevorderen van inclusie subsidies krijgen van de Sozialministerium-dienst wanneer zij een persoon met een handicap in dienst nemen.

Arbeidsverplichting
De Wet op werkgelegenheid voor mensen met een handicap is met aanpalende (arbeids- en gelijkheids)wetgeving vrij duidelijk. Neem bijvoorbeeld de verplichting om mensen met een handicap in dienst te nemen:

Volgens de Arbeidsongeschiktheidswet zijn alle bedrijven in Oostenrijk die 25 of meer werknemers in dienst hebben, verplicht om voor elke 25 werknemers één gehandicapte met ‘begunstigdestatus’ (degene met een beperking staat als zodanig geregistreerd) in dienst te nemen.

Zo is een bedrijf met 100 werknemers simpelweg verplicht om vier geregistreerde arbeidsongeschikten in dienst te nemen. Werknemers met bepaalde bijzonder ernstige handicaps (bijvoorbeeld blinden, rolstoelgebruikers) worden dubbel geteld.

Banenafspraak abroad, eerdere afleveringen:
Aflevering 1: In het eerste deel laten we ons inspireren door goede voorbeelden in het buitenland en bekijken we eens het beschikbare cijfermateriaal>>
Aflevering 2: Het vervolg van de serie richt zich op de Amerikaanse mentaliteit en de rol van de ILO en het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap>>
Aflevering 3: Vlaanderen, ondersteuningspremie en sociale economie>>
Aflevering 4: Britten zetten in op kans om te werken>>

Tegemoetkoming of belasting
Vanwege de tewerkstelling van mensen met een handicap kunnen werkgevers vrijstelling krijgen van gemeentebelasting, de Kamer van Koophandel-bijdrage en in de hoofdstad Wenen zelfs van de belasting ter financiering van het ondergrondse systeem. Andersom: als de verplichting om mensen met een beperking in dienst te nemen niet of niet geheel wordt nagekomen, dan moet de werkgever per onvervulde verplichte plek voor elke maand dat die situatie duurt, een compenserende belasting betalen.

De opbrengst vloeit naar een compensatiebelastingfonds en is bestemd voor de ondersteuning van mensen met een handicap bij hun integratie op de arbeidsmarkt.

Voordelen voor gehandicapten
Oostenrijkse staatsburgers met een ‘invaliditeitsgraad’ van ten minste 50 procent kunnen een officiële beslissing (Bescheid) aanvragen waarin wordt verklaard dat zij geregistreerde gehandicapte personen zijn. Zij ontvangen speciale ondersteuning en ‘profiteren’ dan van uiteenlopende voordelen zoals:

  • Speciale bescherming tegen ontslag en overtolligheid: werkgevers moeten toestemming krijgen van de Gehandicaptencommissie die gevestigd is in de provinciale kantoren van de Sozialministeriumservice, voordat zij een persoon kunnen ontslaan.
  • Subsidies met betrekking tot het beroepsleven: het aanbod strekt zich uit van financiële voordelen via technische werkhulpmiddelen tot speciale trainingen.
  • Extra vakantiedagen: dit is toegestaan voor zover dit is bepaald in de betreffende cao, ambtenarenreglement of bedrijfsovereenkomst.
  • Inkomstenbelastingvrijstelling: vanaf een arbeidsongeschiktheidsgraad van 25 procent kunnen belastingvrijstellingen worden aangevraagd bij de plaatselijke belastingdienst.

Overigens is de bijzondere bescherming tegen ontslag en ontslag later wel versoepeld. Voor nieuwe arbeidsrelaties die na 1 januari 2011 zijn aangegaan met geregistreerde gehandicapten geldt de bijzondere bescherming pas na vier jaar.

Brede ondersteuning
De Sozialministerium-dienst heeft een breed scala aan instrumenten beschikbaar. Zo biedt het Netwerk voor arbeidsbijstand (NEBA) mensen met een beperking en jongeren die het risico lopen uitgesloten te worden, kansen op een voor hen lastige arbeidsmarkt.

Dat gebeurt met diensten als jeugdcoaching, productiescholen, begeleiding rond beroepsopleidingen, werkbegeleiding en jobcoaching. Het sterk gedifferentieerde systeem van ondersteuning is terug te zien in het subsidielandschap en is een absoluut sleutelelement van het Oostenrijkse arbeidsmarktbeleid.

My ability is het eerste en grootste inclusieve banen-platform in Oostenrijk. Werkzoekenden krijgen de mogelijkheid gelijkwaardig te solliciteren omdat de nadruk hier ligt op vaardigheden en niet op beperkingen. Werkgevers kunnen hier vacatures bekendmaken.

Europese gelden
Voor het operationele programma maakt Oostenrijk trouwens flink gebruik van de middelen van het Europees Sociaal Fonds (ESF). Van de volledige ESF-financiering die voor de periode 2014-2020 aan Oostenrijk beschikbaar werd gesteld, was bijna 30% gereserveerd voor maatregelen voor de integratie van mensen met een handicap op de arbeidsmarkt.

Dat geldt ook voor een aantal programma’s van het Netwerk voor Arbeidsbijstand voor jongeren, maar ook voor de fit2work adviesdiensten voor bedrijven die oudere werknemers met gezondheidsklachten in dienst hebben.

Langetermijnrelatie
Naast individuele subsidies voor werk en opleiding en loon- en werkpleksubsidies is er voor bedrijven een ‘alomvattend subsidieprogramma’ voor indirecte arbeidskosten. Bedoeld om bedrijven aan te moedigen banen te creëren voor mensen met een handicap én om ervoor te zorgen dat de nieuwe arbeidsrelatie ook nog een langetermijnrelatie is.

Subsidie voor baanbehoud
Oostenrijk kent verder een baangarantiesubsidie die kan worden toegekend aan mensen met een arbeidsongeschiktheid van minimaal 30%. Hoe hoog het specifieke bedrag van deze indirecte loonkostensubsidie is wordt bepaald door de mate waarin de baan in gevaar is, de leeftijd van de getroffen werknemer en zijn/haar mogelijkheden om in de nabije toekomst een andere baan te vinden.

Sociale ondernemingen
Sociale ondernemingen worden in Oostenrijk beheerd als naamloze vennootschappen op basis van commerciële principes. Sociale ondernemingen ontvangen alleen financiering om nadelen te compenseren die ontstaan in de concurrentie met andere bedrijven als gevolg van het in dienst hebben van mensen met een beperking. Op deze manier worden sociale ondernemingen op gelijke voet gesteld met andere bedrijven. Net als andere bedrijven moeten zij producten en diensten aanbieden die concurrerend zijn op de vrije markt.

Er zijn welgeteld acht sociale ondernemingen in Oostenrijk. Zij hebben wel meer dan twintig locaties. Bij elkaar bieden die aan mensen met een handicap ongeveer 1.700 banen (voltijds equivalenten) aan. Zij krijgen op zijn minst het cao-loon uitbetaald, hun sociale premies worden volledig betaald en ze hebben net als alle andere werknemers inspraak in de bedrijfsvoering.

Om sociale ondernemingen financieel levensvatbaar te maken en te houden, moeten mensen met een handicap die daar werken, een minimaal niveau van ‘economisch bruikbare prestaties’ kunnen leveren. Op het moment dat zij worden aangenomen, moet dit minimaal de helft zijn van het prestatieniveau van een persoon zonder beperking die hetzelfde werk doet.

Vertegenwoordigers van gehandicapten
Tenslotte kent Oostenrijk vertegenwoordigers van gehandicapten bij bedrijven. In elk bedrijf dat ten minste vijf geregistreerde gehandicapte werknemers heeft, moeten deze werknemers (een) vertegenwoordiger(s) voor gehandicapten kiezen. Die hebben een taak bij het veiligstellen van de belangen van mensen met een handicap.

De vertegenwoordiger van de gehandicapten heeft naast eigen belangenbehartiging ook het recht een adviserende rol te spelen in alle vergaderingen van de ondernemingsraad en de ondernemingscommissie.

Voordat bij ons de banenafspraak van kracht werd lag Oostenrijk met haar quotumregeloing en ruime ondersteuningsaanbod ver voor op de arbeidsdeelname van mensen met een handicap in Nederland.

Tekst: Klaas Salverda