Nico Blok is ombudsspits bij Onbeperkt aan de Slag. Die organisatie brengt werkgevers en werkzoekenden met een beperking bij elkaar. Als ombudsspits ontvangt hij signalen over problemen met wet- en regelgeving en brengt die vervolgens onder de aandacht van de politiek, het ministerie van SZW en UWV.

Die rol geeft Nico Blok inzicht in de problemen waarmee werkenden en werkzoekenden met een beperking worden geconfronteerd. Op de arbeidsmarkt, maar ook daarbuiten. Omdat Onbeperkt aan de Slag ook veel contact heeft met werkgevers, weet hij ook welke punten zij vastlopen op inclusief gebied.

Kortom: zijn rol biedt Nico een uniek perspectief op de inclusieve arbeidsmarkt en haar beperkingen. En hij is bezorgd. Heel bezorgd.

Dat komt met name door de kabinetsplannen met de WIA en de WW. “Wat er nu voorligt is een botte bezuiniging. Er wordt niet eens geprobeerd het stelsel te verbeteren. Het ergste vind ik nog dat het kabinet in de media valse frames gebruikt om het publiek te overtuigen van de noodzaak ervan. Mensen die tv kijken of de krant lezen, worden bewust op het verkeerde been gezet. Dat vind ik echt kwalijk!”

Want wat wil het geval? Volgens de regering stijgt het aantal mensen in de WIA te snel. Blok zet daar duidelijk vraagtekens bij. “Ten eerste zijn de totale aantallen, dus WIA en WAO samen, al jaren ongeveer gelijk. De WIA-instroom stijgt inderdaad, maar er is ook uitstroom uit de WIA en de WAO. Dat wordt nooit vermeld in artikelen, interviews of tv-uitzendingen.”

Maar daar komt nog iets bij. “UWV heeft zelf al aangegeven dat de cijfers om administratieve redenen ook de mensen bevatten die al wel een WIA-voorschot krijgen, maar nog niet zijn gekeurd. Maar ongeveer een kwart van hen, komt uiteindelijk helemaal niet in de WIA. Dit blijkt uit UWV-onderzoek. Dus als je zo naar de cijfers kijkt, is er absoluut geen sprake van een explosieve stijging van het totaal aantal mensen in de WIA en WAO gezamenlijk.”

Dat de WIA-instroom stijgt, verklaart Blok onder andere door de stijging van de AOW-leeftijd. “Dus halen minder mensen gezond de AOW. Ten tweede hebben we een coronapandemie gehad, waardoor veel mensen long-covid hebben gekregen. En ten derde stijgt het aantal jonge vrouwen met psychische problemen, door overbelasting en stress. Onder andere omdat vrouwen vaker werken in sectoren met bezuinigingen en grote tekorten, zoals de zorg en het onderwijs. De bezuinigingen zijn dus niet te rechtvaardigen vanuit het oogpunt van uitkeringen of arbeidsmarktbeleid.”

Kwetsbare mensen de dupe

En juist dat oogpunt zou volgens Blok centraal moeten staan. “Werkgevers en werknemers betalen premies waaruit de uitkeringen worden gefinancierd. Dat geld komt in een fonds. Het probleem hierbij? Dat is geen geoormerkt geld. Het mag ook gebruikt worden door de regering voor hele andere dingen. Het kabinet praat over een tekort van een miljard euro. Maar ze hebben het jaarlijks overschot van dit fonds al leeggetrokken. Dat zijn politieke keuzes, maar het is hoe dan ook geen noodzaak.”

“En wie worden hier de dupe van?”, vervolgt Blok. “Dat zijn de mensen die toch al in een kwetsbare positie zitten, bijvoorbeeld terminaal zijn of een progressieve ziekte hebben.” De ombudsspits van Onbeperkt aan de Slag krijgt volop signalen van mensen in uitkeringssituaties die ontzettend bezorgd zijn. “Dit zorgt voor stress, angst en onzekerheid. En juist zulke dingen kunnen mensen in kwetsbare posities absoluut niet gebruiken.”

“Het is onnadenkend beleid”, vervolgt Blok. “Neem de voorgenomen inkorting van de WW. Dat leidt alleen maar tot meer mensen in de bijstand (de participatiewet). Maar de gemeenten komen nu al geld te kort om deze Participatiewet uit te kunnen voeren. Niemand komt hier sneller door aan het werk. Het leidt alleen maar tot meer problemen en meer mensen in armoede.”

Gelukkig is Nico Blok er de man niet naar om te blijven hangen in verwijten en negativiteit. Zijn boodschap is, alle bezorgdheid ten spijt, uiteindelijk positief. “Het kan wel anders! Laten we eerlijk naar de cijfers kijken. Laten we het met de premies opgehaalde geld eerlijk gebruiken waar het voor bedoeld is. Dan creëer je een houdbaar systeem dat de mensen in kwetsbare posities een basis biedt om hun leven op te bouwen.”

Verbreding

Ook op het gebied van de inclusieve arbeidsmarkt heeft Blok suggesties voor de toekomst. “De banenafspraak wordt niet genoemd in het regeerakkoord. Er wordt nu door de minister en de vorige staatssecretaris wel gesproken over verbreding van de doelgroep. Dat is op zich positief. Nu de uitwerking nog. Wat mij betreft mag er geen twijfel over zijn: je wilt naar een verbreding van de banenafspraak voor iedereen onder de definitie van het VN-verdrag Handicap. Dat is de enige juiste weg.”

Uitbreiding van de doelgroep, met behoud van de bij de banenafspraak behorende instrumenten als jobcoaching, loonkostensubsidie en no-risk, kost geld. “Er zijn veel manieren waarop je daarnaar kunt kijken. Ik geloof dat investeren in mensen loont, omdat dat helpt om te kunnen werken en er daardoor er minder geld naar uitkeringen hoeft. Maar zo werkt de politiek niet. Praktisch gezien, zou ik me daarom voor kunnen stellen dat je bijvoorbeeld het Loonkostenvoordeel (LKV) schrapt. Of er in elk geval hier kritisch naar te kijken en te overwegen. Dit is misschien omstreden, maar het loonkostenvoordeel is mijns inziens een dure, en zo blijkt uit onderzoek, een weinig gebruikte regeling. Zo speel je geld vrij dat op andere vlakken hard nodig is. Ik ken ook geen enkele werkgever die zegt: ‘Ik heb deze persoon die onder de Banenafspraak aangenomen omdat ik dan LKV krijg.’ Ik geloof dan ook meer in regelingen zoals de no-riskpolis.”

Koesteren

Met de banenafspraak is wat Blok betreft ook het enige lichtpuntje genoemd op weg naar een inclusievere maatschappij. “Die banenafspraak heeft toch voor 90.000 banen gezorgd. Dat is concreet, dat is iets om te koesteren. Natuurlijk kan er veel beter. Dan heb ik het over de verbreding. Maar we hebben ook meer pragmatische werkgevers nodig. Er zijn instrumenten genoeg. En er zijn goede voorbeelden genoeg om inclusie de norm te maken.”

Inclusie zou veel breder de norm moeten zijn, meent Nico Blok aan het einde van het gesprek. “Het is toch droefenis als ik kijk naar bijvoorbeeld de standaard wijkinrichting in Nederland! Of de inclusie op scholen? Hoe weinig aandacht er is in de brede maatschappij voor mensen, die op een andere manier mee kunnen doen. Terwijl dat toch vanzelfsprekend zou moeten zijn.”