Er zijn in Nederland meer dan een miljoen mensen met een licht verstandelijke beperking. Circa 850.000 van hen heeft geen betaald werk. Dat kan anders door de focus te verschuiven van zorg naar werk. Dit zegt de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving in een nieuw rapport: ‘Van cliënt naar collega’.
Mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb) hebben een IQ tussen de 50 en 85. In het dagelijks leven ervaren ze uitdagingen op meerdere gebieden, maar volgens de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) kan de overheid hen veel meer helpen mee te doen in de samenleving. In dit nieuwe rapport doet de RVS daar voorstellen voor. De kern: een fundamenteel andere benadering, waarbij niet zorg of een uitkering vertrekpunt is maar ontwikkeling en werk
De RVS doet daartoe zes concrete aanbevelingen, verdeeld over drie thema’s:
Investeer in begeleiding en ontwikkeling
1. Verlaag caseloads en investeer in begeleiding (Rijksoverheid en gemeenten)
2. Investeer in leren en ontwikkelen (Rijksoverheid)
Investeer vanuit brede maatschappelijke opbrengsten
3. Pas begrotings- en verantwoordingssystematiek aan (Rijksoverheid)
4. Organiseer domeinoverstijgende financiering (gemeenten)
Verbeter de randvoorwaarden voor werk vanuit beleid
5. Stel zorg en ondersteuning in dienst van participatie (Rijk, gemeenten, zorgkantoren en
zorgaanbieders)
6. Verminder complexiteit en versnippering (Rijksoverheid, gemeenten, uitvoeringsorganisaties)
Volgens de RVS loont investeren in duurzaam werk voor mensen met een lvb, niet alleen voor henzelf maar ook voor de samenleving. Daarvoor is het wel nodig om dit vraagstuk te bezien vanuit brede maatschappelijke opbrengsten. Dat is de fundamentele verandering waar de Raad voor pleit: ‘Dus kijken naar toenemende kwaliteit van leven en besparingen op uitkeringen, zorguitgaven, schuldhulpverlening en detentiekosten, op de langere termijn. En ook rekening houdend met het gegeven dat opbrengsten bij anderen landen, dan bij de investerende partij.’
Dit denken vanuit brede maatschappelijke opbrengsten vergt nieuwe financierings-, begrotings- en verantwoordingsafspraken tussen enerzijds de ministeries van VWS, SZW en Financiën en anderzijds tussen het zorg- en werkdomein op regionaal of gemeentelijk niveau. Die zullen, zo schrijft de Raad, ‘niet alleen gericht moeten zijn op shared savings, maar ook op vereenvoudiging van regels, zodat werken voor mensen met een lvb ook echt loont. Momenteel ervaren zij te veel onzekerheid om stappen richting werk te zetten, wat hen het gevoel van overbodigheid kan geven. Dat is onacceptabel, zeker in tijden van personeelskrapte. Het is daarom hoog tijd voor een koerswijziging.’
